Na Mwandishi Wetu

Ofisi ya Msajili wa Hazina (OTR) imejizatiti kuongeza kasi ya mageuzi ya kitaasisi na kifedha yanayolenga kukuza Mapato yasiyo ya kodi (NTR), kuimarisha uendelevu wa kifedha wa taasisi za umma na kuhakikisha uwekezaji wa Serikali unazalisha tija na faida zaidi.

OTR imejiwekea lengo la kukusanya Sh 2 trilioni kama mapato yasiyo ya kodi katika mwaka huu wa fedha 2026/27, ikiwa ni zaidi ya lengo la Sh1.79 trilioni ambalo Serikali imeipa taasisi hiyo.

Hatua hiyo inakuja wakati OTR ikiendelea kuimarisha uwezo wa taasisi za umma kuzalisha mapato na kupunguza utegemezi wa fedha za Serikali, baada ya kukusanya Sh trilioni 1.37 katika mwaka wa fedha 2025/26 ikilinganishwa na Sh1.028 trilioni mwaka wa fedha uliotangulia.

Akizungumza Jumatano katika kikao na wahariri wa vyombo vya habari kilichoandaliwa na Ofisi ya Msajili wa Hazina kuelekea Mkutano wa Wenyeviti wa Bodi na Wakuu wa Taasisi za Umma, C-CEOs Forum 2026, Kaimu Msajili wa Hazina, Lightness

Mauki, alisema mageuzi yanayotekelezwa hayalengi ukusanyaji wa mapato pekee, bali pia kujenga taasisi zenye uwezo wa kujitegemea, kufanya kazi kwa ufanisi na kuongeza thamani ya mali na uwekezaji wa Serikali.

Katika eneo la mapato, Mauki alisema utekelezaji wa Sheria ya Bajeti ya Mwaka 2025 umeongeza mchango wa taasisi zisizo za kibiashara kutoka asilimia 15 hadi asilimia 40 ya mapato ghafi.

Kwa mujibu wa Mauki, hatua hiyo inalenga kuongeza mapato yanayopelekwa Serikalini huku ikizitaka taasisi husika kuimarisha uwezo wao wa kifedha na matumizi bora ya rasilimali.

Mageuzi hayo yanaungwa mkono na matumizi ya mifumo ya kidijitali. Mauki alisema Mfumo wa Usimamizi wa Taasisi za Umma (PIMS) umeunganishwa na mifumo ya kitaifa, ikiwemo Government e-Payment Gateway (GePG), Mfumo wa Taarifa za Usimamizi wa Rasilimali Watu na Mishahara Serikalini (MUSE) na Mfumo wa Kielektroniki wa Usimamizi wa Kumbukumbu (ERMS).

Alisema muunganiko huo umewezesha taarifa za makusanyo na usimamizi kupatikana ndani ya mfumo mmoja, jambo linalorahisisha ufuatiliaji wa mapato, kuongeza ufanisi na uwazi katika usimamizi, pamoja na kupunguza utegemezi wa taratibu za mikono.

Hata hivyo, kwa mujibu wa Mauki, kuongeza mapato ni sehemu ya mkakati mpana zaidi unaolenga pia kuongeza tija na faida inayotokana na uwekezaji wa Serikali.

Katika sekta ya madini, alisema Serikali kupitia Msajili wa Hazina kwa sasa inamiliki hisa katika miradi 16 ya madini, ikilinganishwa na miradi 10 katika mwaka wa fedha 2024/25.

Ongezeko hilo linaashiria kupanuka kwa ushiriki wa Serikali katika sekta hiyo na kuongeza fursa za kunufaika na rasilimali za madini kupitia uwekezaji wa moja kwa moja.

Lakini ili uwekezaji huo utoe matokeo yanayotarajiwa, Mauki alisema ni muhimu taasisi zinazosimamia mali na uwekezaji huo kuwa na utendaji madhubuti.

Kutokana na hilo, OTR imehusisha kampuni 13 za ushauri kufanya tathmini huru ya utendaji wa taasisi za umma zilizo chini ya usimamizi wake, kwa lengo la kubaini uwezo, changamoto na maeneo yanayohitaji maboresho.

Zoezi hilo lilianza Januari 2026 na, kwa mujibu wa Bi. Mauki, awamu ya kwanza tayari imekamilika.

Tathmini hiyo ni sehemu ya jitihada za muda mrefu za kuimarisha uwezo wa taasisi za umma kujitegemea kifedha. Mauki alisema utegemezi wa ruzuku za Serikali kwa taasisi zisizo za kibiashara umepungua kwa wastani wa asilimia 12.8 katika kipindi cha miaka mitano iliyopita.

Mwenendo huo unaonekana katika baadhi ya taasisi ambazo zimeanza kugharamia shughuli zao kwa kutumia mapato yanayozalishwa ndani. Shirika la Reli Tanzania (TRC), kwa mfano, limeanza kugharamia mishahara kwa kutumia rasilimali zake, wakati Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC) na Shirika la Madini la Taifa (STAMICO) zimefikia hatua ya kujitegemea kifedha.

Shirika la Viwango Tanzania (TBS), kwa upande wake, lipo katika hatua za mwisho za kufikia hali hiyo.

Kwa taasisi za umma zinazofanya shughuli za kibiashara, Mauki alisema Serikali imeweka mkakati wa hatua kwa hatua wa kuziondoa katika utegemezi na kuzifanya ziwe na uwezo mkubwa wa kushindana.

Katika kipindi kifupi cha mwaka mmoja hadi miwili, mkazo utawekwa katika kupunguza utegemezi, kufanya tathmini ya utendaji kila mwaka na kuanzisha mikataba ya utendaji.

Katika kipindi cha kati cha miaka mitatu hadi mitano, mkakati huo unalenga kuweka mtaji unaohitajika wa Shilingi trilioni moja kwa taasisi zinazostahili, huku fedha za maendeleo kutoka Serikalini zikitolewa kwa mfumo wa kuongeza mtaji wa hisa badala ya ruzuku za kawaida.

Kwa muda mrefu, zaidi ya miaka mitano, taasisi zitakazokidhi vigezo zitawezeshwa kupata mitaji kupitia masoko ya mitaji, ikiwemo kwa kuuza hisa kwa umma kupitia IPO.

Sambamba na hilo, Serikali itapitia sheria zinazoweza kuathiri uwezo wa taasisi hizo katika kuajiri na kufanya manunuzi, ili ziweze kufanya kazi kwa ufanisi na kushindana katika masoko ya ndani na kimataifa.

Hatua hizi zinaakisi mabadiliko katika namna Serikali inavyoutazama umiliki wa mali zake.

“Kuongeza mapato yasiyo ya kodi, si suala la kukusanya fedha zaidi pekee, bali ni sehemu ya mchakato mpana wa kujenga taasisi za umma zenye uwezo wa kufanya vizuri, kujitegemea zaidi, kuvutia mitaji na kuzalisha faida kubwa kutokana na mali na rasilimali za Serikali,” alisema Bi. Mauki.

Kwa upande wake Mkurugenzi wa Mashirika yasiyo ya kibiashara katika Ofisi ya Msajili wa Hazina, Bw. David Shambwe alisema msisitizo sasa unaelekezwa katika kuifanya mali ya Serikali iwe uwekezaji unaozalisha tija, faida na matokeo yanayopimika, badala ya kuishia katika umiliki na uhifadhi wa mali hizo.

Mabadiliko hayo, alieleza zaidi, yanakuwa muhimu zaidi kadiri thamani ya uwekezaji wa Serikali chini ya usimamizi wa OTR inavyoongezeka.

Kwa mujibu wa takwimu rasmi za OTR, thamani ya uwekezaji huo imeongezeka kutoka Sh trilioni 67.73 mwaka 2020/21 hadi Sh trilioni 92.28 mwaka 2024/25, sawa na ongezeko la asilimia 37.7 katika kipindi cha miaka mitano.

Kwa Shambwe, kuongezeka kwa thamani ya uwekezaji huo kunaongeza wajibu wa kuhakikisha mali za Serikali hazimilikiwi kwa ajili ya umiliki pekee, bali zinatumika kuzalisha thamani na kuchochea maendeleo ya uchumi.

Mwelekeo huo unaendana na matarajio ya Tanzania kupitia Dira ya Maendeleo 2050.

Ofisi ya Msajili wa Hazina ilitaja nishati na madini, usafirishaji na lojistiki, huduma za kifedha, utalii na kilimo kuwa sekta muhimu katika kufikia azma hiyo.

Kwa upande wake Mkurugenzi wa Fedha na Uhasibu katika Ofisi ya Msajili wa Hazina Hassan Mohamed alisema katika kipindi cha miaka 25 ijayo, Tanzania itahitaji kutafuta na kutumia vyanzo vipya vya fedha kwa ajili ya kuchochea ukuaji wa sekta zenye tija, huku taasisi za umma na mashirika ya Serikali zikitumika kuongeza uzalishaji wa mapato ya ndani na kuboresha tija ya uwekezaji wa Serikali.

Mchango wa taasisi hizo, alisema, haupaswi kuishia katika kuzalisha mapato pekee.

Pia zinatarajiwa kuongeza uzalishaji na ajira zenye staha, kupanua ushiriki wa Tanzania katika masoko ya kikanda na kimataifa, kuongeza upatikanaji wa fedha za kigeni na kukuza mchango wa mapato yasiyo ya kikodi katika mapato ya Serikali.

Aidha, uwekezaji wa kimkakati wa taasisi za umma unaweza kuchochea ukuaji wa sekta nyingine, ikiwemo kilimo, viwanda na utalii, na hivyo kuifanya sekta ya umma kuwa kichocheo cha shughuli pana zaidi za kiuchumi.

Hoja hizo ndizo zinazounda msingi wa C-CEOs Forum 2026, wenye kaulimbiu: “Taasisi za Umma zenye Utendaji wa Juu kwa Uchumi Shindani, Jumuishi na Himilivu: Kusukuma Mbele Dira ya 2050.”

Ofisi ya Msajili wa Hazina ilisema mkutano huo utawakutanisha wenyeviti wa bodi, wakurugenzi wakuu wa taasisi za umma na wadau wengine muhimu kwa ajili ya kujadili uongozi, uwajibikaji, utendaji wa taasisi na mikakati ya kuboresha matokeo.